Woonpark
Belfeld a/d Maas
2018
GEMEENTE VENLO - 'Reflector' was de titel van mijn voorstel om een artistiek onderzoek te doen naar het wonen in de wijk Venlo Blerick. Dit voorstel schreef ik naar aanleiding van een open call van Circular Art Lab Limburg. Het heeft uiteindelijk geleid tot dit dorpsverbeeldingsplan voor belfeld.
BELFELD - Nadat mijn voorstel was uitgekozen, werd het vanwege gevoeligheden in Venlo Blerick verplaatst naar het dorp Belfeld — aan de rand van deze gemeente. De verdere uitwerking van het plan richtte zich op de context van dit dorp, gesitueerd zuidelijk van Venlo ligt het ingesloten tussen de snelweg A73 en de spoorlijn langs de Maas. Twee schrale 'toegangspoorten' vormen de ingang van Belfeld. Tot 2001 was het dorp zelfstandig, daarna werd het onderdeel van de gemeente Venlo.
Als je naar de woningvoorraad kijkt, dan kent deze weinig diversiteit. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging de oude dorpskern aan de rivier verloren. Hierdoor ontbreekt vandaag een verbinding met de Maas. Het voormalige gresbuizenfabrieksterrein oogt vervallen. Het zorgt voor een verlaten sfeer en heeft invloed op de woonkwaliteit. Op een doordeweekse dag liep ik door de straten van het dorp. Het viel me op dat alle vensters waren gesloten met rolluiken.
De collectieve voorzieningen in het dorp stonden onder druk. Sommige inwoners die zich dat konden veroorloven hebben zelf voorzieningen aangelegd. Zoals bijvoorbeeld een zwembad in de achtertuin. In het dorpsontwikkelingsplan las ik dat de middenstand het hier moeilijk heeft. Noodgedwongen sloten sommige ondernemers na velen jaren hun deuren.
Wooncorporaties in Limburg gingen tiny houses inzetten om tijdelijk te voorzien in de extra vraag naar woonruimte. Belangrijk detail was dat deze woningen niet voldeden aan het bouwbesluit. Nabij Belfeld ligt vakantiepark Droompark Maasduinen. Op dit vakantiepark werden deze tiny houses aangeboden als beleggingsobject en verhuurd voor een welverdiende vakantie. Het facineerde me dat hier wel collectieve voorzieningen mogelijk waren.
Mij viel op dat er verschillende vormen van wonen waren, voor verschillende categorieën mensen. De bed, bad en brood regeling werd in deze gemeente afgeschaft op 1 januari 2018. Mensen konden nu worden doorverwezen naar vrijheidsbeperkende locaties van de Dienst Terugkeer en Vertrek. Bij transportstad Venlo mochten vrachtwagenchauffeurs niet meer op de gratis grensparking staan. Nu waren deze tijdelijke bewoners aangewezen op een betaalde variant achter hoge hekken.
In het dorpsontwikkelingsplan 2020 en de gemeentelijke woonvisie 2016-2021 las ik dat de gemeente Venlo vanaf 2028 krimpt. Met name aan de randen van deze gemeente, waar Belfeld ligt, zal de woonfunctie veranderen. De behoefte aan woningen voor eenpersoonshuishoudens zal groeien.
WOONPARK BELFELD A/D MAAS - is een dorpsverbeeldingsplan. Het wilde de collectieve woonkwaliteit duurzaam verbeteren. Daarbij probeerde ik tevens de eigenheid van het dorp te versterken. Dit concept kon worden geïntegreerd in- en tussen- de bestaande woonvormen. Het paste de mogelijkheden van het vakantiepark toe in het dorp waar voorzieningen verdwenen. De slagboom, gelegen bij een groene ingang, zou bezoekers de toegang verschaffen tot het dorp. Hier kan men zich bij aankomst melden, zoals in een vakantiepark, bij de receptie. Het dorp zou een woonpark kunnen worden, met alle voorzieningen die daarbij horen.
REFLECTORWONINGEN - deze woningen pasten als modules in een alternatief woonsysteem met woonhouders — in eigendom van de gemeenschap. Deze reflectorwoningen zijn mobiel, verplaatsbaar en passend op woonhouders. Als een nieuwe inwoner van Belfeld wordt geboren, zou hij of zij deze woonunit een leven lang in bruikleen krijgen. Hierdoor zou voor het eerst in Nederland het recht op woonruimte ontstaan. Iedere inwoner zou zo een locatiegebonden dorpsrecht op woonruimte krijgen. Deze reflectorwoning draagt de naam van de tijdelijke eigenaar. Dit zou de verbinding met het geboortedorp versterken — ook waneer men later zou besluiten het dorp te verlaten.
Als de refelectorwoning niet door de naamgever wordt bewoond, gaat de woning (recreatief) verhuurd worden door de dorpsraad. De inkomsten hieruit worden dan besteed aan de publieke voorzieningen in het dorp. Wanneer we kleiner gaan wonen, moeten bepaalde voorzieningen collectief geregeld worden. Wanneer een badkamer ontbreekt, is een openbaar badhuis nodig. Deze beoogde publieke voorzieningen moeten van hoog niveau zijn en het hele jaar toegankelijk.
De reflectorwoning is 2,5 meter breed, 6 meter lang en 2,6 meter hoog en vervaardigd van lokaal hout. Het productiebos hiervoor zou worden aangelegd rond het dorp. Naast het maskeren van de negatieve effecten van de nabijgelegen snelweg, versterkte dit bos tevens het groene en recreatieve karakter van het dorp. De woning is eenvoudig te verplaatsen en kan als een lade in de voorzieningen van de woonhouder worden geschoven. Bij het overlijden van de naamgever was het de bedoeling, de woning in het dorp op te knappen voor de volgende naamgever.
De woningen konden worden geplaatst in houten woonhouders of een woonhouder die was aangebracht in leegstaande wederopbouwachitectuur. Dit systeem ving zo eventuele leegstand van woningen op met een recreatieve woonoplossing. Kostbare sloop van oude woningen zou zo worden voorkomen. Dit gebruiksrecht van woonruimte zorgde ervoor dat materialen en woonruimte eigendom bleven van de gemeenschap. De nabij gelegen stuw zorgde voor de stroomvoorziening in het dorp. De reflectorwoningen waren tevens eenvoudig vanuit het hart aan elkaar te schakelen. Hierdoor konden koppels met hun kinderen wonen in aan elkaar koppelbare woonunits. Zo ontstond de mogelijkheid om eenvoudig mee te bewegen met de behoefte van de naamgever in verschillende levensstadia.
Het is belangrijk voor het dorp dat de verbinding met de Maas wordt hersteld. Hier zouden woonhouders voor refelctorwoningen worden geplaatst. Deze flexibele woonvorm zorgde ervoor -ook bij hoog water- dat de uiterwaarden blijvend bewoond konden worden. Bij deze woonvorm met woonlades in woonhouders zou de traplift overbodig worden. De woonhouder bood immers de eenvoudige mogelijkheid om op de beganegrond te gaan wonen. Bij een hoogwaardige zorgbehoefte zou de reflectorwoning in het zorgstation geschoven kunnen worden. Bij behoefte aan mantelzorg werd de reflectorwoning snel gekoppeld aan de woning van kinderen.
SLAAPFRAGMENTEN - waren speciaal ontwikkeld als tijdelijke aanvulling op het reflectorwoningaanbod. Deze beddenautomaat, centraal gelegen in het dorp, zorgde ervoor dat ook tijdelijke passanten eenvoudig een schoon slaapverblijf konden gebruiken.
Woonpark Belfeld a/d Maas als dorpsverbeeldingsplan werd voorgelegd aan het team van Circular Art Lab Limburg bestaande uit: Saskia van de Wiel (curator kunst en samenleving, Museum van Bommel van Dam ), Suzanne Bastings (beleidsadviseur wonen, Gemeente Venlo), Martin Delhij (adviseur wijkontwikkeling, Wonen Limburg), Climmy Roeffen (adviseur duurzame ontwikkelingen, Gemeente Venlo) en Arthur Rijntjes (vastgoed- en projectmanagement, Bouwbedrijven Jongen). Het plan werd helaas niet uitgekozen om verder te ontwikkelen. Een poging om lokaal hiervoor medestanders te vinden kwam niet van de grond.
Woonpark Belfeld a/d Maas volgde het concept achter #theorganisation en wilde kennis en middelen uit de markt beschikbaar maken voor alternatieven in dienst van de samenleving als geheel.
Dit project kwam onder de aandacht bij: Museum van Bommel van Dam
Woonpark Belfeld a/d Maas werd mogelijk gemaakt door: Stimuleringsfonds creatieve industrie, Gemeente Venlo, Bank Giro Loterij, Provincie Limbrurg.
Wanneer u op de hoogte wilt blijven van mijn activiteiten: nieuwsbrief.
Hartelijke groet, Edwin Stolk.
afbeeldingen | video | Circular Art Lab Limburg
Afbeeldingen: internet & Edwin Stolk
